venær gerðu framkvæmdastjórn Evrópusambandsins eða eftirlitsstofnun EFTA athugasemd við „innleiðingu“ tilskipunar framkvæmdastjórnarinnar um innstæðutryggingar á Íslandi?

Hið rétta er að fyrirbærið Eftirlitsstofnun EFTA hefur ekki enn gert það og framkvæmdastjórnin gerði það nú í vikunni. Um leið lýsti framkvæmdastjórnin því yfir að í tilskipuninni væri engin skipun um ríkisábyrgð á tryggingakerfinu. Það er út af fyrir sig gott að hafa það skýrt og tært úr uppsprettu tilskipunarinnar. En hvers vegna í fjáranum var ekki búið að fá þetta svar frá höfundi tilskipunarinnar fyrir lifandi löngu?

Þarf einhverja norskra fréttaveitu til að koma þessu á hreint? Eða verður þetta kannski allt dregið til baka á morgun þegar einhverjir fara að skjálfa yfir því að ríkisábyrgðin sé ekki til staðar?

Evrópusambandið treysti sér ekki til að lýsa því yfir að engin ríkisábyrgð væri til staðar fyrir tæpum tveimur árum. Nógu margir voru samt búnir að setja evrurnar sínar undir koddann. Sambandið lét sér í léttu rúmi liggja þótt Íslendingar sætu undir því að vera svikahrappar sem „hlypust frá skuldbindingum sínum“.

Ef þetta er rétt eftir framkvæmdastjórninni haft þá lét hún Íslendinga engjast um í nær tvö ár og sitja undir ríkisábyrgðarþvælunni úr Bretum, Hollendingum og Eftirlitsstofnun EFTA án þess að hreyfa legg né lið.

Ef þetta er svona þá er það næg ástæða út af fyrir sig til að slíta viðræðum um aðild Íslands að sambandinu.

Senda    Prenta    Slóð   

amfylkingin er eiginlega einstök í sinni röð. Hjá henni kemst ekkert annað að en hún sjálf. „Ég vil, ég vil, ég vil.“ – „Ég er ein í heiminum.“ Ef einhver flokkur er líklegur til að læra listina að orga af frekju, þá er það hún.

Þessi eiginleiki þriggja ára barnsins kemur skýrast fram í Evrópusambands-frekju Samfylkingarinnar. Nú er auðvitað ekkert við því að segja að stjórnmálaflokkur reyni að vinna stefnumáli sínu stuðning og ná því fram, jafnvel með nokkurri ýtni. En frekja og tillitsleysi Samfylkingarinnar, sem heimtar að allt stjórnkerfið vinni að framgangi þessa lífsbaráttumáls Samfylkingarinnar, þrátt fyrir að enginn styðji það nema Samfylkingin, er af allt öðrum toga. Tillitsleysið við svokallaðan samstarfsflokk, sem þó hefur ekki gert Samfylkingunni annað til miska en að leiða hana til valda og fela henni forsætisráðuneyti og utanríkisráðuneyti, er svo sérstakur sálfræðikafli í stjórnmálasögunni.

Innganga í Evrópusambandið er ekki eitthvert venjulegt mál, sem Alþingi getur ákveðið fyrir sitt leyti, en síðari Alþingi breytt, ef þannig ber undir. Innganga í Evrópusambandið er innganga í erlent ríkjasamband sem ekki yrði aftur tekin. Enginn stjórnmálaflokkur nema Samfylkingin vill þetta. Samt heimtar hún að haldið verði áfram, og gargar og gólar ef því er andæft.

Trúverðugleiki vinstrigrænna hefur nær horfið, með því að flokksforystan gekk á bak ítrekaðra yfirlýsinga og lét inngöngubeiðnina yfir sig ganga. Jafnvel nánir félagar flokksformannsins kalla hann „ómerking“ opinberlega vegna þessa. Flokkurinn leikur á reiðiskjálfi, eins og skiljanlegt er, því ekki vilja allir þar innanborðs fara niður með skipinu, þótt Steingrímur J. Sigfússon virðist enn vera svo reiður eftir stjórnarmyndunina 2007 að hann sjái ekki það sem blasir við flestum öðrum. Þetta er Samfylkingunni alveg sama um. Henni gæti ekki verið meira sama um „samstarfsflokk“ sinn. „Ég vil, ég vil, ég vil“, segir hún og svo lengi sem Steingrímur J. Sigfússon bæði vill og getur hýtt flokksmenn sína til hlýðni, þá mun Samfylkingin komast upp með þessa framgöngu.

Sumir telja að baldin börn megi ekki fá annað uppeldi en vinsamlegt tiltal, sem í mesta lagi verði fylgt eftir með fimm mínútna dvöl í skammarkróknum, en eftir það sé tilvalið að þau fái leikföngin aftur. Hvað sem um þau uppeldisvísindi má segja, þá blasir við að tiltal og alvarlegar áminningar eru fullreyndar í tilfelli Samfylkingarinnar. Hins vegar kann að vera að gamaldags flenging geti þar enn komið að nokkru gagni.

Senda    Prenta    Slóð   

byrjun júní mælti sjónvarpsmaðurinn Glenn Beck með Leiðinni til ánauðar eftir Friedrich von Hayek við áhorfendur sína. Stuttu síðar hafði Hayek velt Stieg Larsson - eða öllu heldur sænsku feðgunum sem hafa tekjur af bókum hans - úr efsta sæti sölulistans á Amazon. Á nokkrum vikum seldust yfir 100 þúsund eintök en allt árið 2008 aðeins 7 þúsund stykki.

En þótt Beck hafi mikil áhrif með sjónvarpsþáttum sínum má geta þess að bókin seldist í 29 þúsund eintökum á síðasta ári svo að þegar var farið að gæta aukins áhuga.

Bók Hayeks hefur stundum verið sögð hafa verið reiðarslag fyrir sósíalismann. Og víst er að hún er góð málsvörn fyrir frjálsan markað og hörð ádeila á miðstýringu framleiðslunnar. Hugmyndin um þjóðnýtingu framleiðslugreina var öðrum þræði hugmynd um að ná arðinum af framleiðslunni til ríkisins sem myndi dreifa honum af sanngirni og réttlæti um þjóðfélagið. Leiðin til ánauðar átti tvímælalaust sinn þátt í að menn sáu þversagnirnar í því að miðstýra framleiðslunni á þennan hátt. Þekkingin er dreifð út á meðal borgaranna og vonlaust að safna henni allri saman á skrifstofur ríkisins.

Hvers vegna selst bókin þá svo grimmt nú? Varla eru hugmyndir um að þjóðnýta hagnað fyrirtækja gengnar aftur? Nei ekki beinlínis, nú standa stjórnmálamenn víða um lönd sveittir við að þjóðnýta tap fyrirtækja, ekki síst fjármálafyrirtækja. Tapinu er svo dreift út á meðal almennings. Björgunaraðgerðir þessar heita auðvitað allar fallegum nöfnum eins og björgunarpakki, innlánstryggingar, innspýting fjármagns, viðbrögð við lausafjárskorti og þar fram eftir götunum. Allt er þetta sagt gert fyrir almenning, alveg eins og þjóðnýting arðsins átti að vera.

Senda    Prenta    Slóð   

veir þingmenn vinstrigrænna hafa nú lýst yfir að þeir styðji ekki ríkisstjórnina lengur nema hún “rifti” samningum sem kenndir eru við Magma. Báðir þingmenn eru mjög á móti inngöngu í Evrópusambandið. Það haggar hins vegar ekki stuðningi þeirra við ríkisstjórnina, af einhverjum óskiljanlegum ástæðum.

efþjóðviljinn minnist stundum á blessað íslenska ríkisútvarpið og vinstrislagsíðuna þar. Þótt hún sé töluverð, þá er hún auðvitað ekki komin til af því að fréttamenn og aðrir starfsmenn sitji á klíkufundum sem hafi það að yfirlýstu markmiði að finna nú leiðir til að halla réttu máli og knýja fram stjórnmálaviðhorf viðstaddra. Oft átta fréttamenn sig líklega ekki á slagsíðunni sem þeir skapa með fréttaflutningi sínum, því þeir ganga einfaldlega út frá sínum eigin skoðunum sem vísum hlut.

Lítið nýlegt dæmi, sárasaklaust auðvitað, en sýnir svolitla mynd af hugsunarhætti. Ríkisútvarpið sagði þá frá gagnrýni sem komið hefði fram á störf Bandaríkjaforseta. Í inngangi fréttarinnar sagði:

Svo tók fréttamaðurinn við og las upp frétt sína. Þá kom fljótt í ljós hvort hann teldi þetta marktæka gagnrýni eða ekki:

Auðvitað ætlaði fréttamaðurinn ekki að vera hlutdrægur, eða Vefþjóðviljinn gefur sér það að minnsta kosti. Hann ætlaði ekki að lýsa persónulegri skoðun á neinu. Hann sá einfaldlega ekkert að því að lesa yfir áheyrendum að þessi gagnrýni væri bara áróður, en flestir munu líklega leggja neikvæða merkingu í hugtakið áróður, eins og þar var notað þarna.

Daginn eftir sagði Ríkisútvarpið frétt um ný lög um “umbætur” á bandaríska fjármálakerfinu. Þuldi fréttamaður þá upp í löngu máli hvað þeir Obama og fjármálaráðherra hans segðu nýju lögunum til ágætis. Ekki var orð sagt um það hvað aðrir hefðu gagnrýnt í lögunum, sem hlýtur þó að hafa verið eitthvað, því fram kom í fréttinni að lögin hefðu verið samþykkt í öldungadeildinni með 60 atkvæðum gegn 39.

Þetta eru afar smávægileg dæmi og ef Ríkisútvarpið gengi ekki lengra en þetta, myndi Vefþjóðviljinn ekki minnast á þetta. En þetta eru saklaus og lítil dæmi, sem segja sína sögu. Og þá er bara spurningin: Dettur einhverjum í hug að íslenska ríkisútvarpið hefði kallað gagnrýni á George W. Bush “áróður”, eða rakið hvað hann og Rumsfeld segðu um ný lög en ekki minnst á hvað gagnrýnendur hefðu sagt?

Senda    Prenta    Slóð   

anadíska orkufyrirtækið Magma Energy keypti á dögunum íslenska orkufyrirtækið HS Orku sem var þó ekki íslenskara en svo að stór hluti fjármögnunar þess var í erlendri mynt við erlenda banka. Með kaupunum voru skattgreiðendur lausir allra mála vegna fyrirtækisins en fyrri eigendur höfðu lent í fangi ríkisins eins og svo margt annað hér á landi undanfarin misseri en þeir sem hafa stýrt ríkinu hafa verið mjög duglegir að grípa. Við kaupin var því skorið á alla hugsanlega ábyrgð skattgreiðenda á HS Orku sem er annað er sagt verður til að mynda um Orkuveitu Reykjavíkur. Útsvarsgreiðendur í Reykjavík bera óbeina ábyrgð á gríðarlegum skuldbindingum hennar þótt vitanlega séu þar miklar eignir á móti.

Oddvitar stjórnarflokkanna hafa marglýst því að mikilvægt sé að leysa ýmis mál, sér í lagi Icesave málið, svo Íslendingar verði á ný gjaldgengið á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og geti sótt sér lánsfé. Nú hamast hins vegar þingmenn stjórnarflokkanna gegn því að erlent félag leggi fé í atvinnurekstur á Íslandi. Þeir bera því meðal annars við að arðurinn af orkuvinnslu hér á landi eigi að renna til þjóðarinnar eða einhvers álíka óljóss viðtakanda. Hvaða arður spyr nú Vefþjóðviljinn? Er eitthvað sjálfgefið að orkuvinnsla hér á landi skili arði? Eins og dæmin sanna getur brugðið til beggja vona í þessum rekstri sem öðrum. Hvaðan rennur arðurinn af rekstri Orkuveitu Reykjavíkur um þessar mundir? Eru það ekki fyrst og fremst erlendir bankar sem hafa tekjur af fyrirtækinu um þessar mundir?

Það er svo sérstakt umhugsunarefni að þeir sem mest hamast gegn því að erlent einkafyrirtæki fái að eiga HS Orku eru að því er virðist þeir sem hafa verið óhamingjusamastir með eign íslenska ríkisins á Landsvirkjun. Nánar tiltekið þá er þessi hópur alveg á móti því að aðrir en ríkið eigi orkufyrirtæki. En er svo óánægður með allt sem ríkið og aðrir opinberir aðilar hafa gert með þessi fyrirtæki áratugum saman.

Kannski á þessi hópur eftir að botna kenninguna sína með því að taka fram að hann vilji að ríkið fari í einu og öllu eftir sínum hugmyndum um hvernig reka eigi orkufyrirtæki. Ef til vill sér þessi hópur það fyrir sér að hann og ríkið verði eitt.

Ekki síðri mótbárur gegn kaupum Magma er að fyrirtækið hafi stofnað "skúffufyrirtæki" í Svíþjóð til að geta keypt íslenskt orkufyrirtæki en Svíþjóð er á EES svæðinu svonefnda. Aðrir en hafa aðsetur á svæðinu geta ekki keypt íslensk orkufyrirtæki. Ekkert er þó sagt um það í EES samningum hvort slíkt félag á að vera í skúffu eða skrifstofu. Magma stofnaði þetta sænska félag til að fullnægja hinum undarlegu skilyrðum hins Evrópska efnahagssvæðis. En það er mjög evrópskt að þegar menn semja um fríverslun er það í raun bara tvíverslun, verslun okkar í milli. Aðrir eru lokaðir úti.

Senda    Prenta    Slóð   

ndanfarið hefur því verið haldið fram að myntkörfulánin, sem hæstiréttur dæmdi á dögunum að hefðu í raun verið lán í íslenskum krónum, hafi verið nokkurs konar dauðagildra sem bankarnir lögðu fyrir grandvara góðborgarna og fyrirmyndar fyrirtæki. En hvers vegna buðu fjármálafyrirtæki fólk lán í erlendri mynt? Jú fólk og fyrirtæki óskaði eftir þeim.

Vefþjóðviljinn hefur áður sagt frá því að hinn 19. febrúar 2007 ári fjallaði Morgunblaðið um fjármál fjölskyldunnar. Blaðið leitaði ráða hjá Vilhjálmi Bjarnasyni viðskiptafræðingi, húsbyggjanda og formanni félags fjárfesta um hvaða húsnæðislán væru nú heppilegust. Um lán í erlendri mynt sagði Vilhjálmur

Svona lét formaður félags fjárfesta í bönkunum. Ef bankarnir veita ekki erlend lán í allar áttir eru þeir að segja að viðskiptavinir þeirra séu asnar.Vilhjálmur ráðlagði fólki að taka lán í svissneskum frönkum.

Rúmu ári síðar hafði svissneski frankinn ekki hækkað um 7-8% gagnvart íslensku krónunni heldur 78%. Vilhjálmur talaði um að 7-8% væri áfall. Hvað segir hann þá um 78%, Þetta eru einhver verstu ráð sem íslenskum almenningi hafa verið veitt í fjármálum. Þeir sem fóru að ráðum Vilhjálms Bjarnasonar - gegn ráðum bankanna - hafa verið í hrikalegum vandræðum síðan.

Og ekki hafði viðskiptamenntaður formaður félags fjárfesta nokkra athugasemd við lögmæti gengistryggðra lán, ekki fremur en löglærður talsmaður neytenda sem einnig tók slíkt lán til fasteignakaupa.

Senda    Prenta    Slóð   

inn upprétti maður horfir á heimsmeistarakeppnina í knattspyrnu, þótt hann sé sjaldnast uppréttur við þá iðju. En hugurinn er samt uppréttur og í honum er annarhver áhorfandi sjálfur á vellinum og gerir þar öðrum leikmönnum skömm til með leikni sinni. En heimsmeistarakeppnin er ekki aðeins tilvalinn dagdraumavöllur fyrir þá sem allt geta úr sófanum, heldur gerist þar einnig margt sem bregður ljósi á lífið utan vallar.

Meðal smáatburða síðustu heimsmeistarakeppni var leikur Argentínumanna við þá frá Mexíkó. Þar var Argentínumönnum dæmt mark en í sjónvarpsendursýningu sást að dómaranum hafði skjátlast og sóknarmaður Argentínumanna var í raun rangstæður þegar hann „skoraði“. Hinn óvenjulegi þjálfari Argentínumanna, Diego Maradona, var eftir leik spurður um það mark sem hans mönnum hafði ranglega verið dæmt, og taldi ekkert óréttlæti á ferlinum: Hans maður, Messi að nafni, hefði nefnilega oft verið sparkaður niður, án þess að nokkuð yrði dæmt. Ef menn vilja ræða óréttlæti í dómgæslu þá eiga þeir að ræða meðferðina á Messi, sagði Maradona, annars hef ég ekkert við þá að tala.

Þessi viðbrögð Maradona, sem er heldur meiri snillingur innan vallar en utan, eru algengari en margan grunar. Íslensk umræða um alvarleg mál á það til að þróast með sama hætti. Hvernig hefur umræðan um fjármögnunarfyrirtæki, lánakjör og nýlega dóma Hæstaréttar ekki farið hjá mörgum? Sumir virðast ófáanlegir til að ræða málið án þess að snúa umræðunni um eitthvað annað, þar sem þeir telja sig kannski hafa þykkari ís undir fótum: Fjármögnunarfyrirtækin hafa alltaf verið óskaplega vond, ómanneskjuleg og harðneskjuleg, er sagt. Um netið er dreift frásögnum af duglegum mönnum sem hafa lent í klóm fyrirtækjanna og verið gerðir ótal afarkostir og allt endað skelfilega. Fólki bregður eðlilega illa við og hugsar með sér að svona ómennafyrirtæki geti nú ekki haft rétt með sér. Lánin, sem fólk að vísu slóst um að fá að taka, voru bara ólögleg og helst ætti að fangelsa annan samningsaðilann.

En gallinn er að þetta svarar í engu þeirri spurningu hvernig reikna bæri gengisbundnu lánin, jafnvel þótt svo færi að gengisbindingin ein og sér teldist ólögleg. Þegar það verður skoðað skiptir engu máli hvort fjármögnunarfyrirtækin eru í eigu illmenna eða ljúflinga, rétt eins og það skiptir engu máli hvernig lántakendurnir eru innrættir. Þeir sem vilja beina umræðunni frá umræðuefninu en að hryllingssögum um eitthvað annað, taka þá áhættu að verða grunaðir um að hafa sama málstað og Maradona karlinn. Það er eflaust rétt að fjármögnunarfyrirtækin hafi oft fylgt rétti sínum fram af fyllstu hörku og lítilli tilhliðrunarsemi við fólk í erfiðleikum. Menn geta haft þá skoðun að slíkt sé fjarri því að vera fallega gert eða virðingarvert, en það svarar því miður engum spurningum um rétt eða réttleysi manna nú. Ekki frekar en sóknarmaður Argentínu hefði orðið réttstæður við ljót brot á Messi fyrr í leiknum.

Senda    Prenta    Slóð   

dögunum var verið að sýta það í einhverjum fréttatímanum að nú fengju foreldrar aðeins 300 þúsund krónur á mánuði í bætur frá hinu opinbera þá mánuði sem þeir eru frá vinnu vegna eigin ungviðis. Hinar geggjuðu breytingar á fæðingarorlofi árið 2000 eru ein ástæða þess að ríkissjóður er rekinn með dúndrandi halla og skuldir hrannast upp. Börnin sem eru með foreldra á bótum við að hugsa um sig fá því að reikninginn þegar fram líða stundir. Hagmunir barnsins ganga fyrir.

Í fréttinni var rætt við ungan mann í fæðingarorlofi. Hann ætlaði ´nú ekki að láta það buga sig þótt bæturnar hefðu verið skertar örlítið. Hann bætti svo við að það væri alveg dásamlegt að vera með barninu og honum væri hugsað til forfeðra sinna sem hefðu nú ekki notið þeirrar gæfu að kynnast börnum sínum.

Ætli stór hluti Íslendinga frá landnámi fram á þennan dag myndi kannast við þessa lýsingu? Ætli menn hafi ekki kynnst börnum sínum í bændasamfélaginu? Ætli bændur hafi almennt náð að einangra sig frá börnum sínum í baðstofunum? Kannski voru lokrekkjurnar til þess ætlaðar ef þær voru þá fleiri en ein. Ætli það sé ekki nær lagi að stór hluti Íslendinga hafi í æsku verið með foreldrum sínum og jafnvel fleiri forfeðrum allan sólarhringinn allan ársins hring?

Senda    Prenta    Slóð   

íkisútvarpið hefur undanfarið endurflutt þáttaröð um farandverkafólk í íslenskum sjávarútvegi,. Í síðasta þætti var meðal annars talað við Þorlák Morthens, Tolla, sem á sínum tíma var mikill baráttumaður farandverkamanna.

Margt í máli hans, þegar hann lýsir baráttuaðferðunum sem beitt var, má vera umhugsunarvekjandi í dag:

Hvernig berjast menn ekki í dag? Eru fréttamenn ekki sífellt að þylja upp ályktanir einhverra hagsmunasamtaka, sem oft virðast bara vera einhverjir örfáir menn. Sum samtök, sem þó eiga greiða leið í fréttatímana, virðast bara hafa einn talsmann og aldrei hefur komið fram hvort aðrir og þá hverjir eru með honum í félaginu, hversu lengi „félagið“ hefur starfað.

Þeir sem þekkja til á fjölmiðlum, þeir sem kunna á þá sem þar starfa, eða starfa jafnvel þar sjálfir, hafa ótrúlega aðstöðu til að tala áhugamál sín áfram. Á síðustu tímum, þegar yfirmenn opinberra fjölmiðla virðast skyndilega hafa gefist upp á að reyna að halda starfsmönnum sínum að lögskipuðum hlutleysisreglum, eykst enn hættan á misnotkun fjölmiðlanna, hvort sem hún verður af athugunarleysi eða ásetningi fjölmiðlamannanna sjálfra.

Senda    Prenta    Slóð   

líufélaginu BP hefur gengið erfiðlega að loka borholu á 1.500 m dýpi 60 km frá ströndum Louisiana. Mikil olía hefur streymt í sjóinn. Terry Anderson hjá PERC velti því fyrir sér í grein í The Wall Street Journal nýlega hvernig standi á því að menn bori við svo erfiðar aðstæður þegar nóg er af þurru landi í Bandaríkjunum þar sem talið er að finna megi mikið magn olíu.

Skýringin er sú að land í einkaeign er að miklu leyti þurrausið olíu. Það er hins vegar nóg af landsvæðum í opinberri eigu þar sem líklegt er að olía finnist. Dæmi um það eru náttúruverndarsvæði í Alaska (ANWAR) þar sem áætlað er að ná mætti 750 þúsund tunnum af olíu á dag. Það mætir hins vegar mikilli andstöðu að nýta þau svæði. Bæði eiga náttúruverndarsamtök hlut að máli en ekki síður stjórnmálamenn sem láta undan þrýstingi þeirra og annarra sem þola ekki starfsemi eins og olíuiðnað í nágrenni sínu.

Anderson bendir á að með þessu takmörkunum á nýtingu á opinberu landi sé mönnum beint út í hafsauga, á svæði sem eru hættulegri á allan hátt. Þannig hafi orðið 102 sprengingar í olíu- og gaslindum í Texas frá árinu 2006 án þess að meiriháttar mengun hafi hlotist af.

Hann segir að það sé hægt að taka mun meira tillit til náttúrunnar við olíuborun á landi en á sjó. Þannig hafi fuglaverndunarsamtökin Audubon Society leyft olíuvinnslu á landi í einkaeign sem þau hafa umsjón með. Þau hafi gert það með ströngum skilyrðum svo ró fuglalífs yrði ekki raskað.

Ógæfan úti fyrir ströndum Louisiana er því ef til vill enn eitt dæmið um að boð og bönn í umhverfismálum hafa öfug áhrif við það sem þeim er ætlað, rétt eins og á öðrum sviðum.

Senda    Prenta    Slóð