Þriðjudagur 31. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 31. tbl. 16. árg.
Fréttablaðið birti í gær á forsíðu glænýjar tölur frá FME um fjölda fyrirtækja í eigu bankanna.
Tölur FME sýna að nú á fjórða ári frá banka- og gjaldmiðilshruni eru enn 125 fyrirtæki í eigu banka og fjármálafyrirtækja og ekki nema rétt þriðjungur þeirra kominn í sölu.
Skýr lög gilda um fjárfestingu fjármálafyrirtækja í félögum í óskyldum rekstri, þar á meðal í fullnustueignum. Þau ber að selja innan 12 mánaða nema til þess fáist undanþága frá FME.
Þar sem innstæður eru nú að fullu tryggðar af skattgreiðendum hefur aldrei verið jafn mikil þörf á að lögum um fjárfestingar fjármálafyrirtækja í óskyldum rekstri sé framfylgt.
Annars vegar til að minnka þá áhættu sem skattgreiðendur bera með innstæðutryggingunni, en langvarandi eignarhald á fyrirtæki er mun áhættusamara en lánveiting. Hin ástæða þess að þessum reglum ætti að vera framfylgt af festu er til að minnka bjögun á samkeppni. Bankarnir njóta á ári hverju tugmilljarða niðurgreiðslu á fjármagnskostnaði sínum með innstæðutryggingunni og gjaldeyrishöftunum. Þar að auki eru aðgangsþröskuldar að fjármálastarfsemi mjög háir vegna regluverks ríkisins þannig að bankar eru ekki eiginleg fyrirtæki í samkeppnisrekstri heldur þrífast á aðstöðuhagnaði byggðum á löggjöf.
Og loks fengu bankarnir með löggjöf allar bestu eignir gömlu bankanna á niðursettu verði. Það er því hætta á að bankarnir noti þessa aðstöðu sína til að skapa fyrritækjum í sinni eigu stöðu á markaði, hvort heldur það er með vísvitandi hætti eða þá með undanlátssemi við stjórnendur þeirra eða skorti á aðhaldi. Bankarnir geta mismunað fyrirtækjum þar sem þeir stýra aðgangi að niðurgreiddu fjármagni.
Það er því nauðsynlegt að losa um eignarhald bankanna á rekstrarfélögum til að koma á eðlilegu rekstrarumhverfi. Margir telja það sjálfsagt einkennilegan lærdóm af bankahruninu að fela bönkum rekstur enn fleiri fyrirtæki en fyrir hrun og þótti þó mörgum nóg um þá.
En þessi sjónarmið ná ekki inn á forsíðu Fréttablaðsins, þvert á móti lýsir Gunnar Andersen, forstjóri þess yfir ánægju með árangurinn. En hvar eru nú allir þeir sem gagnrýna aðhalds- og gagnrýnisleysi fyrir hrun, þótt þögn þeirra hafi verið jafn æpandi þá og nú? Og hvers vegna er forstjóri FME ekki einfaldlega spurður hvers vegna hann hafi veitt svona margar undanþágur?
Stjörnublaðamaðurinn Þórður Snær Júlíusson, eða Doddi eins og hann er kallaður af spunameisturum ríkisstjórnarinnar, skrifaði skúbbið á forsíðu Fréttablaðsins í gær. Hann taldi ekki ástæðu til að spyrja frekar og fær vafalítið að vera áfram helsti skúbbert FME.
Prenta
SendaMánudagur 30. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 30. tbl. 16. árg.
Af hverju er alltaf látið undan rugludöllum?
Á dögunum setti Emmessís á markað ís sem kallaður var stelpuís og annan strákaís. Það var svo eins og við kvenmanninn mælt að einhverjir tóku andköf yfir þessu. Upp hófst söngur um staðalímyndir og að eitthvað væri ótrúlegt árið 2012 og bla bla.
Eftir einn dag af æsingi gerði Emmessís sér upp iðrun, kvaðst hafa gert skelfileg mistök og hætti að selja ísinn.
Varla er hægt að búast við því að þeir sem þarna unnu sigur, knúnir af misskilningi sínum, láti við þetta sitja.
Fjöldi verslana stillir upp vörum og kveðst fyrst og fremst höfða til annars kynsins. Fataverslanir eru skýrt dæmi. Pils og kjólar eru þannig algeng í kvenfataverslunum en buxur og hálsbindi fást í herradeildum. Sama má segja um ýmsar snyrtivörur. Í snyrtivöruverslunum er gjarnan lítill rekki merktur herrum og geta slíkir herrar þar fengið apríkósusmyrsl til að rjóða á kinnar sínar.
Er þetta ekki byggt á staðalmyndum og þar með auðvitað bannvara árið 2012? Hlýtur þessu ekki að verða mótmælt af mikilli tilfinningasemi? Hvers vegna ættu meinlokumenn að takmarka sig við ís?
En skýringin á því að Emmessís lét undan rugludöllunum er einföld. Fyrirtæki gera það yfirleitt. Fyrirtæki sem er í rekstri vill ekki sitja undir neikvæðri umræðu ef hana má forðast. Og það veit sem er, að enginn mun andmæla ruglinu. Ekki einn einasti maður mun hringja upp í ísgerð og segjast hætta að kaupa af henni ísinn ef látið verður undan meinlokumönnunum sem halda að stelpuís sé hneyksli en sjá ekkert athugavert við sérstök kvenföt.
Helgarsprokið 29. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 29. tbl. 16. árg.
Árið 1994 tókst R-lista vinstri manna að ná völdum í Reykjavík með ítrekuðum loforðum að hækka ekki skatta. Í blaði R-listans fyrir kosningarnar var sagt frá samtali, sem átti sér stað á förnum vegi á milli þáverandi borgarstjóraefnis listans og ótilgreinds borgarbúa. Borgarbúinn spyr „hvort það sé rétt að Reykjavíkurlistinn ætli að hækka skatta.“
„Nei,“ segir Ingibjörg Sólrún. „Við ætlum ekki að hækka skatta. Af hverju heldurðu það?“
„Ja, vinnuveitandi minn sagði okkur starfsmönnum sínum það,“ segir maðurinn.
Ingibjörg lofaði reyndar ekki að leggja ekki á nýja skatta svo eitt af fyrstu verkum R-listans var að leggja á holræsagjald. Eins og allir vita eru skattar með nýjum nöfnum ekki hækkun á sköttum. Mikilvægt er þó að finna frumleg nöfn eins og holræsagjald, kolefnisgjald og auðlegðarskattur. Fasteignaskattur, orkuskattur og eignaskattur eru aftan úr grárri forneskju. Holræsagjald var því lagt á Reykvíkinga í fyrsta skipti árið 1995. Gjaldið miðaðist við fasteignamat og var 0,15% af því. Í raun var því um hækkun á fasteignaskatti að ræða, sem 1995 líkt og árið áður var 0,421%. Því má segja að með þessu gjaldi hafi R-listinn hækkað álagningarprósentu fasteignaskatts um 36%.
Eins og flestir nýir skattar hvarf holræsagjaldið ekki. Fáir skattar hafa hins vegar átt jafn skuggalega sögu og holræsagjaldið, sem gerir það að sannkölluðum skíta-skatti. Meðfylgjandi mynd sýnir þróun fasteignaskatts og holræsagjalds fyrir ákveðna fasteign í Reykjavík. Allar tölur eru á verðlagi í janúar 2012.
Holræsagjaldið lifði góðu lífi næstu árin eftir að það var sett á Í valdatíð R-listans var álagningarprósenta þess lækkuð tvisvar. Óvænt tilviljun réði því sennilega að það var kosningaárin 2002 og 2006. Vegna hækkandi fasteignaverðs og þar með hækkandi fasteignamats var skítaskatturinn þó verulega hærri 2006 en þegar hann var fyrst lagður á 1994.
Sjálfstæðismenn gagnrýndu holræsagjöldin harðlega. Höfðu þeir uppi heitstrengingar um að lækka gjöldin og fella niður kæmust þeir til valda. Lítið varð um efndir þann hluta síðasta kjörtímabils sem þeir voru við völd.
Árið 2006 tók Orkuveita Reykjavíkur við rekstri fráveitu Reykjavíkurborgar. Holræsagjald var þá lækkað með vísan til hagræðis sem af þessu hlytist en alls ekki vegna kosninganna um vorið. Orkuveitan sá auðvitað að óveðsett holræsakerfi væri dautt fé og tók því erlend lán með veði í ræsunum. Má reyndar halda því fram að það sé vænlegra að taka veð í skít en í froðu eins og vinsælt var á þeim tíma er Reykjavíkurborg seldi Orkuveitunni skólprörin. En auðvitað var þetta ekki alveg raunin heldur var í raun verið að taka veð í skattgreiðslum Reykvíkinga. Alltaf lá fyrir að ef dæmið færi illa tækju Reykvíkingar upp veskið.
Einhvers staðar á leiðinni komst svo einhver að því að holræsagjald væri svo mikið 1994 og nafni skattsins var breytt í fráveitugjald.
Komið er að skuldadögum, Orkuveitan er afar illa stödd og þá er það eitt til ráða að hækka skítaskattinn. Orkuveitan ákveður upphæð skattsins, leggur hann á og innheimtir. Hefur einhver heyrt minnst á 77. grein stjórnarskrár lýðveldisins? Þar segir nefnilega: „Skattamálum skal skipað með lögum. Ekki má fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann. Enginn skattur verður lagður á nema heimild hafi verið fyrir honum í lögum þegar þau atvik urðu sem ráða skattskyldu.“
Vegna þessa framsals skattlagningarvalds til Orkuveitunnar mátti eigandi fasteignarinnar sem fjallað er um hér að ofan þola 73% hækkun fráveitugjalds milli áranna 2010 og 2011 eða um 40 þúsund krónur. Nú svo komið eftir síðustu hækkun skítaskattsins að hann er orðinn hærri en fasteignaskatturinn, eftir að hafa næstum því þrefaldast að raunvirði frá því að hann var fyrst lagður á og meira en sexfaldast að krónutölu!
Laugardagur 28. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 28. tbl. 16. árg.
Í fréttum vikunnar var eins og svo oft áður sagt frá fjármálum stjórnmálaflokkanna. Í þessum fréttum kemur fram að flokkarnir fái árlega nokkur hundruð milljónir króna frá skattgreiðendum - þau ríkisútgjöld voru aukin hressilega eins og öll önnur á nýfrjálshyggjuárunum fyrir bankahrun - en skuldi engu að síður mörg hundruð milljónir króna. Til viðbótar er svo jafnan sagt frá því að Akrabakarí hafi stutt þennan flokk um 50 þúsund króna úttekt í vínarbrauðum og heildverslun Birgis stutt hinn flokkinn um 75 þúsund krónur.
Allt eru þetta upplýsingar sem ný lög um fjárreiður stjórnmálaflokka og frambjóðenda frá árinu 2006 - frá nýfrjálshyggjuskeiðinu þegar öll lög voru afnumin - skylda flokkana til að leggja fram.
En hverjum skulda flokkarnir mörg hundruð milljónir? Eru gjalddagar eins og hjá ríkissjóðum evruríkjanna á næstu grösum? Og á hvaða kjörum eru lánin? Hver prósenta í vexti af hundrað milljónum króna er ein milljón króna á ári. Styrkurinn frá Akrabakaríi vegur ekki ýkja þungt á móti því. Lánveitendur geta verið hæstu styrkveitendur án þess að nokkuð sé upplýst um það, hvorki hverjir lánveitendur séu né hvað kjör þeir bjóði flokkunum.
Annað þessu tengt er að Vefþjóðviljinn hefur að undanförnu sagt frá nokkrum hliðarfélögum vinstriflokkanna. Útgáfufélagið Smugan ehf, Alþýðuhús Reykjavíkur ehf, Fjálar, Fjölnir og Sigfúsarsjóður eru í alls kyns fjármálagerningum með vinstri flokkunum án þess að þessir flokkar gagnsæisins upplýsi um það að gagni. Og ekki spyrja fjölmiðlarnir.
Á meðan eru hjónin í Akrabakarí hengd upp til sýnis fyrir að styðja flokkinn sinn með bakkelsi fyrir kosningar.
Föstudagur 27. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 27. tbl. 16. árg.
Ríkisútvarp vinstrimanna, RÚV, er einstakt.
Mikið hefur verið deilt um afturköllun ákæru gegn Geir Haarde. Afsökun forystu Samfylkingarinnar fyrir að afturkalla ekki ákæruna hefur fyrst og fremst verið sú, að með slíkri afturköllun væri Alþingi með „íhlutun í dómsmál“.
Í gær barst verulega fréttnæmt innlegg í þá deilu. Það innlegg var stjórnmálafrétt dagsins.
Sigríður Friðjónsdóttir, saksóknari Alþingis, lýsti því yfir aðspurð að þessi skilningur væri rangur. Það væri alls ekki afskipti af dómsmáli ef Alþingi afturkallaði ákæruna. Alþingi hefði þvert á móti fulla heimild til þess.
Í fréttayfirliti í kvöldfréttum Ríkissjónvarpsins í gærkvöldi var ekki minnst á þetta. Í fréttayfirlitið náðu hins vegar áríðandi mál eins og „skákdagurinn“ og óánægja kaupmanns með að aðrir fengju lægra verð frá birgjum.
Þegar hvorki meira né minna en tólf mínútur og sautján sekúndur voru liðnar af fréttatímanum las Jóhanna Vigdís Hjaltadóttir upp inngang að eigin frétt sinni um orð saksóknarans. Inngangurinn var þessi:
Saksóknari Alþingis segir afar brýnt að þingið ljúki sem fyrst umfjöllun um afturköllun ákæru á hendur Geir Haarde. Óþægilegt sé að vinna að málinu við núverandi aðstæður. Hann segir ekkert hafa breyst efnislega í málinu frá því ákært var.
Þetta er það sem Ríkissjónvarpinu þykir fréttnæmast fyrir sjónvarpsáhorfendur. Óþægilegt að vinna að málinu, en ekkert hefur breyst.
Í viðtalinu er saksóknari Alþingis hins vegar spurður: „En afturköllun ákæru, er það íhlutun í dómsmál?“ Og saksóknarinn svarar: „Það er það nú ekki, nei. Það er þannig að ákærandinn í málinu hann hefur forræði á því, og á sakarefninu, alveg þangað til að dómur fellur. Þannig að samkvæmt sakamálalögunum þá getur hann í rauninni afturkallað ákæru alveg þangað til að dómur fellur.“
Og ef einhver heldur að „ákærandinn“ sé í raunsaksóknarinn, þá tók Sigríður Friðjónsdóttir það skýrt fram í viðtalinu að ákæruvaldið í málinu er hjá Alþingi, en ekki henni.
Þetta er afar fréttnæmt. Saksóknari Alþingis blæs algerlega á meginafsökun forystu Samfylkingarinnar, ekki síst Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrir því að afturkalla ekki ákæruna. En ekki ratar þetta í fréttayfirlit. Ekki einu sinni í inngang fréttarinnar. Og ekki dettur fréttamönnum í hug að sýna nú stór orð Jóhönnu og flestra annarra þingmanna Samfylkingarinnar sem margsinnis hafa fullyrt hið gagnstæða úr ræðustól undanfarið.
Og á heimasíðu Ríkisútvarpsins, þar sem fréttir kvöldsins eru birtar, er þessi frétt sú áttunda í röðinni, og ber heitið „Ekkert breyst í málinu gegn Geir Haarde.“
Ríkisútvarpið er algerlega einstakt. Og þar sem það er í þeirri einstöku stöðu að starfsmenn þess bera enga ábyrgð, lúta engu eftirliti en eru áskrifendur að fjármunum almennings, þá viðurkenna stjórnendur þess aldrei mistök. Ef þeir svara gagnrýni þá er það oftast með skítkasti og skætingi.
Fimmtudagur 26. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 26. tbl. 16. árg.
Forstjórar verðsamráðsklúbbanna sem kallaðir eru stéttarfélög opinberra starfsmanna stóðu sármóðgaðir í röð við upptökuvélar sjónvarpsstöðvanna í gær. Ögmundur Jónasson innanríkisráðherra hafði leyft sér að vekja athygli á því að ýmsir gætu séð sér matarholu í því margvíslega stússi sem aðlögunarviðræður ríkisstjórnar Íslands við Evrópusambandið eru, þeirra á meðal embættismenn íslenska ríkisins. Þetta töldu forstjórarnir dónaskap og voru miður sín að auki yfir því að þvílíkt kæmi frá fyrrverandi formanni BSRB.
Eru aðlögunarviðræðurnar við ESB þá fyrsta verkefnið í sögu ríkisrekstrar sem laðar ekki að sér menn sem vilja ná sér í bita?
Ætli enginn embættismaður láti sér vel líka að komast reglulega til útlanda á kostnað skattgreiðenda með fulla vasa af dagpeningum?
Ætli sá embættismaður finnist ekki sem lætur það hafa áhrif á sig að upp úr þessu gæti hann komist í þægilega innivinnu í Brussel, með ríkisstyrk til gardínukaupa og annars uppihalds auk skattfrjálsra launa í erlendri mynt?
Skömmu eftir þingkosningar vorið 2009, þegar ljóst var að ríkisstjórnin ætlaði að sækja um aðild að ESB, tilkynnti Icelandair að félagið hæfi senn áætlunarflug til Brussel.
Miðvikudagur 25. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 25. tbl. 16. árg.
Það er margt skemmtilegt á netinu. Sumt er þó ekki eins frumlegt og aðstandendur vilja vera að láta.
Þannig rakst Vefþjóðviljinn á skemmtilega íslenska síðu sem virðist þó hönnuð í fjarlægu landi.
Á síðunni askoruntilforseta.is blasir við risastór mynd af Ólafi Ragnari Grímssyni og konu hans. Ekki er víst hver tók myndina, hvenær eða fyrir hvern, en glæsilegur er forsetinn að vanda og horfir til austurs, þangað sem sólin rís á hverjum morgni yfir ríki hans. Yfir myndina er svo letraður jarðbundinn texti:
Við undirrituð skorum á þig, herra Ólafur Ragnar Grímsson að gefa kost á þér til forsetakjörs í sumar. Við treystum þér betur en nokkrum öðrum manni til að standa vörð um hagsmuni fólksins í landinu á þeim erfiðu tímum sem fram undan eru.
Stuðningsmenn Ólafs Ragnars
Hér er ekkert ofsagt. Ólafi Ragnari er auðvitað betur treystandi en nokkrum öðrum manni, hver sem kynni að bjóða sig fram. Sextán ára sigurganga á Bessastöðum segir allt sem dauðlegum mönnum getur dottið í hug um það hversu Ólafur Ragnar ber af öllum öðrum mönnum. Aðeins undirskriftin kemur á óvart, því þar sem texta auglýsingarinnar er beint til herra Ólafs Ragnars sjálfs, þá er ekki gott að segja hvers vegna undir standa „Stuðningsmenn Ólafs Ragnars“ en ekki „Stuðningsmenn þínir“. Gefur það til kynna að í raun séu það stuðningsmenn einhvers annars Ólafs Ragnars sem styðji nafna hans forsetann svona ákaft.
En þrátt fyrir að þessi skemmtilega síða virðist frumleg, þá getur verið að raunverulegir smiðir hennar starfi í framandi landi og sendi þaðan ýmislegt fleira skemmtilegt en að Ólafi Ragnari Grímssyni sé betur treystandi en öllum öðrum mönnum.
Í nýlegri frétt Ríkisfréttastofu Norður-Kóreru kemur fram að bæði fuglar og jurtir syrgi sárt Kim Jong Il, sem á dögunum féll frá „vegna gríðarlegs vinnuálags“, eins og sagði í tilkynningu stjórnvalda. Mun vinnuálag Kims hafa verið litlu minna en Steingrímur J. Sigfússon hefur sjálfur upplýst að hann hafi verið undir, mánuðina og árin sem hann og Björn Valur unnu einir að því að endurreisa land og þjóð en úrtölumenn þvældust fyrir og vildu ekki samþykkja samninginn hans Svavars.
Í fréttinni af sorg blóma og fugla í Norður-Kóreu segir meðal annars:
Þessi náttúruundur áttu sér stað í sendiráði Norður-Kóreu í Þýskalandi 20. desember, daginn eftir fráfall Kim. Smáfugl af meisuætt mun hafa staðið fyrir utan inngang sendiráðsins í klukkustund og goggað í gler útihurðar á meðan skrautjurt blómstraði sínu fegursta á meðan á sorgartímabilinu stóð, þrátt fyrir fimbulkulda og vetrartíð.
„Svo virðist sem fregnir af andláti þessa mikla leiðtoga hafi gert það að verkum að fuglinn flaug að sendiráðinu til að votta samúð sína,“ segir í frétt ríkisfréttastofunnar.
„Jurtin blómstraði á köldum vetrardegi til að geta sýnt sorg sína.“
Höfundar heimasíðunnar, þar sem fram kemur að Ólafi Ragnari Grímssyni megi treysta „betur en nokkrum öðrum manni“, og höfundar fréttarinnar um sorg blómanna í Kóreu, eru líklega samstarfsmenn.
Þriðjudagur 24. janúar 2012
XVefþjóðviljinn 24. tbl. 16. árg.
Hinn 2. febrúar 1998 bauð Vefþjóðviljinn fréttavefinn mbl.is velkominn til leiks á lýðnetinu.
Mogginn opnaði nýja heimasíðu á miðnætti. Blaðamönnum síðunnar tekst reyndar ekki að rita nöfn beggja ritstjóra sinna rétt, en í nógu hefur líklega verið að snúast þannig að slíkt verður að fyrirgefa. En burtséð frá réttritun lofar síðan góðu og svo virðist sem hún verði góð viðbót við netflóruna.
Áður en …
…Arnaldur Indriðason sendi frá sér sína fyrstu skáldsögu
…fréttavefurinn mbl.is varð til
…fréttavefurinn visir.is varð til
…þjóðvegur I lá í göngum undir Hvalfjörð
…Tony Blair varð ráðherra í fyrsta skipti
…Geir H. Haarde varð ráðherra í fyrsta skipti
…Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir bauð sig fyrst fram til þings
…Fréttablaðið kom í fyrsta sinn óboðið inn um lúgu nokkurs heimilis
…Jóhanna Sigurðardóttir fagnaði tuttugu ára þingsetuafmæli sínu
…Birkir Jón Jónsson fékk kosningarétt
þá…
…kom Vefþjóðviljinn út sjö daga vikunnar, vinstrimönnum landsins til fróðleiks og skemmtunar.
Í dag eru fimmtán ár liðin frá því stjórnmálafélagið Andríki hóf útgáfu Vefþjóðviljans, sem hefur síðan komið út hvern einasta dag ársins, óháð veðri, vindum og viðtökum lesenda. Er blaðinu þó hlýtt til lesenda sinna og þá ekki síst þeirra sem af og til láta í sér heyra, hvort sem er til að þakka fyrir útgáfuna eða þá til að upplýsa afdráttarlaust hverra örlaga slíkt rit megi vænta þegar nýtt Ísland verði endanlega komið í gagnið. Hvorir tveggju minna á nauðsyn útgáfunnar og vandséð hvorir mega sín þar meira. Að ekki sé nú talað um þá sem styðja útgáfuna og önnur tiltæki Andríkis með fjárframlögum, reglulega eða í eitt og eitt skipti. Þessum síðastnefndu lesendum eru færðar sérstakar þakkir og þá einnig þeim sem kjósa að bætast í þeirra hóp, en finna má hlekk til þess hér.
Þau fimmtán ár sem Vefþjóðviljinn hefur komið út hefur hann átt það meginerindi við lesendur sína að berjast fyrir frelsi hins almenna manns til orðs og æðis. Frelsi hans til að hasla sér völl án þess að ganga gegn rétti annarra, frelsi til þess að eignast eigur og nýta þær, frelsi hvers og eins manns til þess að haga lífi sínu eftir eigin höfði eins og kostur er. Sú barátta er nú brýnni en nokkru sinni fyrr í manna minnum.
Vefþjóðviljinn er ekki vanur að ávarpa lesendur sína og hefur aðeins gert það einu sinni ef hann man rétt. Einhvern tímann verður allt næstfyrst. Hér hafið þér fimmþúsundfjögurhundruðsjötugastaogníunda tölublað Vefþjóðviljans, lesið og sannfærist.
Mánudagur 23. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 23. tbl. 16. árg.
Heiftin heldur áfram.
Nú hafa ofstopamenn innan og utan þings krafist þess að forseti Alþingis verði settur af. Birgitta Jónsdóttir, sem stundum er ekki ljóst hvort lítur fremur á sig sem alþingismann eða borgarskæruliða, segist nú safna liði meðal þingmanna í þessu skyni, og að minnsta kosti Mörður Árnason kveðst hafa skrifað undir hjá henni. Í gærkvöldi bættust svo við Ungir jafnaðarmenn og kröfðust hins sama.
Vefþjóðviljinn er enginn sérstakur stuðningsmaður Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur. Ef menn vilja setja hana af sem forseta og kjósa einhvern betri, þá það. En það sem vekur verulega athygli er ástæðan sem gefin er fyrir því að setja verði forsetann af. Sú ástæða sýnir, eins og margt annað gerir þessi árin, ofstækið sem lítið lát virðist á.
Sök Ástu Ragnheiðar er að hafa tekið tillögu Bjarna Benediktssonar um afturköllun ákæru á hendur Geir Haarde á dagskrá. Undir venjulegum kringumstæðum væri mjög sérkennilegt að krefjast brottvikningar þingforseta fyrir það að taka framlagt mál á dagskrá. En hér er enn afbrigðilegri hugsunarháttur á ferð.
Hvers vegna:
Jú, þessi krafa er sett fram, eftir að Alþingi er sjálft búið að greiða atkvæði um að málið skuli ganga til annarrar umræðu. Alþingi beinlínis hafnaði tillögu um að málið yrði tekið af dagskrá. Það liggur sem sagt fyrir að Alþingi ekki aðeins vill að málið komist á dagskrá heldur vill að málið fái þar áfram þinglega meðferð.
Þannig að þess er beinlínis krafist að forseti Alþingis verði settur af, fyrir að hafa sett á dagskrá tillögu sem þingmaður lagði fram og Alþingi hefur síðan með sérstakri atkvæðagreiðslu ákveðið að skuli vera áfram á dagskrá.
Hversu blint getur ofstækið verið? Hversu lengi á þetta að ganga svona?
Helgarsprokið 22. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 22. tbl. 16. árg.
Sennilega fær fólk aðeins að sjá ysta lagið, en samt er alltaf jafn fróðlegt að sjá framan í hatrið og heiftina sem eru mörgum svo töm þessi misserin. Tillaga um að fallið verði frá ákæru á hendur Geir Haarde hefur einmitt opnað lítinn glugga inn í heiftarheiminn. Sumir þingmenn virðast hreinlega verða viti sínu fjær við tilhugsunina um að pólitískur andstæðingur þeirra fari ekki á sakamannabekk. Sama virðist mega segja um fjölmarga álitsgjafa.
Svona hefur þetta raunar verið allt frá bankahruni. Ekki er þó víst að í öllum tilfellum hafi bankahrunið kveikt heiftina. Margir hafa hins vegar tekið bankahrunið sem tilkynningu um að „nú megi Þeir“. Nú hafi þeir fengið opna heimild til að fara sínu fram og knýja vilja sinn fram með valdi. Mörgum fannst allt í lagi að grýta þingið og dómkirkjuna, kasta jafnvel logandi kyndlum að þinghúsinu, af því að þá sjálfa langaði að skipta um ríkisstjórn. Menn köstuðu grjóti og mannaúrgangi að lögreglunni af því að þeir sjálfir vildu ekki að hún þvældist fyrir þeim. Menn brutu dyr á lögreglustöðinni til að frelsa mann sem þeir sjálfir vildu ekki að hefði verið handtekinn. Margir telja sig ekki þurfa að fara eftir öðrum lögum en þeim sjálfum hentar. Réttarríkið varðar þá til dæmis ekkert um. Á orðum sínum vilja þeir enga ábyrgð þurfa að bera, allt slíkt sé bara þöggun og ritskoðun.
Fjölmörg dæmi mætti telja um þetta. Hjá ótrúlegum fjölda fólks stýrir heiftin orðum og gerðum. Og umræðan um afturköllun ákæru á hendur Geir sýnir inn fyrir yfirbragð margra og sú sjón er ekki alltaf fögur.
Sumir hafa þó reynt að færa efnisleg rök fyrir andstöðu sinni við afturköllun ákærunnar. Enn hefur Vefþjóðviljinn þó engin heyrt sem halda vatni. En ekki skortir upphrópanirnar og frasana, eins og íslensk þjóðmálaumræða er svo rík af.
Ein gagnslausustu rökin í málinu eru þau að það sé „Geir fyrir bestu að fá dóm í máli sínu“. Verði hætt við málið nú, þá leiki alltaf „vafi á sekt hans eða sýknu“.
Hvers vegna eru þessi rök óboðleg? Segja má að fyrir því séu fyrst og fremst tvær ástæður, þó aðeins önnur þeirra sé í raun lögfræðileg og skipti því máli þegar tekin er ákvörðun um ákæru.
Sú ástæða sem máli skiptir er auðvitað sú að ákæruvaldið, í þessu tilviki Alþingi, ákærir menn ekki í greiðaskyni. Jafnvel þótt Geir vildi fá ákæru og dómsmeðferð, þá skipti það engu máli. Þeir sem helst bera þessari röksemd við, til að hindra það að fallið verði frá ákærunni, virðast því ekki hafa nein haldbær rök fyrir afstöðu sinni.
En annað má hins vegar nefna, þótt ekki sé lögfræðilegt atriði. Í því andrúmslofti sem nú ríkir á Íslandi, hvað gera ofstækismennirnir þar með sýknudóm?
Ekki er nú langt að minnast skrípakosningarinnar til stjórnlagaþings. Ágreiningurinn um gildi kosningarinnar var nú bara lagður fyrir Hæstarétt landsins eins og lög gera ráð fyrir, og afstaða Hæstaréttar var skýr. Kosningin var ógild, og blasti sú niðurstaða auðvitað við. En hvernig tóku álitsgjafarnir og ofstopamennirnir niðurstöðu Hæstaréttar? Þeir bara frussuðu í hneykslun. Niðurstaðan var bara einhver „lagatækni“. Álitsgjafarnir þurftu tvo daga í að sannfæra sig um að niðurstaða Hæstaréttar væri bara vitleysa. Eftir nokkurra daga æsingablogg, þar sem vanþekkingin var í sumum tilfellum yfirþyrmandi, var búið að afgreiða samhljóða niðurstöðu Hæstaréttar. Síðan var henni hent og ekki gert annað með hana en að skipta um nafn á hinu ólöglega kosna stjórnlagaþingi. Sumir láta eins og tillögur slíks ráðs verðskuldi umræðu.
Hvernig er það svo í sakamálum? Eru menn búnir að gleyma umræðunni sem oft verður, einkum ef sýknað er í kynferðisbrotamáli? Fólk sem ekkert þekkir til málavaxta hikar ekki við að fullyrða opinberlega að hinn sýknaði maður sé víst sekur. Í sumum tilfellum er hann nafngreindur í fjölmiðlum. Þeir missa starf og mannorð. Sumir munu hafa flúið land. Og þar er ekkert bankahrun til að kynda undir æsinginn.
Þeir sem undanfarin misseri hafa stjórnast af heift og hefnigirni, hatast meira að segja við stjórnarskrána eins og allt annað sem reynst hefur vel, þeir sem eru víst núna að reyna að koma forsta alþingis úr embætti fyrir þann glæp að hafa tekið framlagt mál til umræðu, - hvernig dettur einhverjum í hug að slíkir menn geri eitthvað með sýknudóm?
Ákæran á hendur Geir Haarde er liður í því sem ákveðnir þjóðfélagshópar kalla „uppgjör“. Það uppgjör á ekkert skylt við réttlæti. Það snýst einfaldlega um að ná höggi á allt og alla sem þessir hópar hafa lengi fjandskapast við.
Laugardagur 21. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 21. tbl. 16. árg.
Þrátt fyrir að gömlu leynifélögin Alþýðuhús, Fjölnir, Fjálar og Sigfúsarsjóður hafi fallið Samfylkingunni í skaut eru aðrir íslenskir vinstriflokkar ekki af baki dottnir þegar kemur að fyrirtækjafléttum.
Haustið 2008 stofnaði Vinstrihreyfingin-grænt-framboð ásamt fleirum einkahlutafélagið Útgáfufélag Smugunnar ehf. Á meðan Samfylkingin býr í húsnæði Fjölnis, Fjálars og Sigfúsarsjóðs á Hallveigarstjóg 1 býr Útgáfufélagið Smugan ehf á skrifstofu VG við Suðurgötu 3.
VG er stærsti hluthafinn í félaginu með 40,24%, Lilja Skaftadóttir útgefandi DV á 23,81%, Steingrímur J. Sigfússon 4,76% og Toshiki Toma 0,48%, svo nokkrir séu nefndir.
Á vef einkahlutafélagsins segir:
Smugan er sjálfstæður vefmiðill, með hjartað á réttum stað. Þar er fjallað um málefni almennings óháð markaðsöflunum. Smuguna varðar mest um velferð, umhverfi, jafnrétti og frið í samfélaginu. Tilgangur Smugunnar er að leggja sitt að mörkum til lýðræðislegrar umræðu með því að veita þeim opinn vettvang sem ekki hafa átt greiðan aðgang að fjölmiðlum hingað til. Vefurinn er kostaður af Vinstrihreyfingunni – grænu framboði og fjölmörgum einstaklingum.
Þarna er komið viðskiptalíkan hins nýja Íslands. Einstaklingar í réttum flokki gerast hluthafar í nýju einkahlutafélagi . Flokkurinn greiðir svo rekstarkostnað, leggur til húsnæði og losar félagið við aðra leiðinlega mínusa sem vilja gera vart við sig í svona rekstri. Fé til þess skammtar flokkurinn sér sjálfur úr ríkissjóði.
Nú veit Vefþjóðviljinn ekki hvort það sé svo arðbært að selflytja fé úr ríkissjóði yfir í stjórnmálaflokk og þaðan í einkahlutafélag að Útgáfufélagið Smugan ehf geti flutt peninga skattborgaranna til hluthafa sem arð. En ef það er gert eða gerist fá Lilja Skaftadóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Toshiki Toma öll sinn hlut. Þetta er þó óljóst. Því miður hefur Útgáfufélagið Smugan ehf ekki skilað ársreikningi fyrir árið 2010. Það bara gleymdist í önnunum við að gera bókhaldið gagnsætt og bera það allt upp á borð.
En hvað sem hefðbundnum arðgreiðslum líður fá starfsmenn einkahlutafélagsins sín laun frá skattgreiðendum í gegnum þetta snotra þvottahús.
Þetta fyrirkomulag hefur fleiri kosti. Þarna eru vinstri grænir búnir að setja upp apparat sem getur tekið við styrkjum umfram þennan 300 þúsund kall sem leyfilegur er til stjórnmálaflokka. En ekki síður tekið við styrkjum sem flokknum þykir óþægilegt að taka við sjálfur. Það verða því vonandi engir neyðarlegir styrkir frá álverum og nektardansstöðum sem skjóta upp kollinum í bókhaldi flokksins í framtíðinni.
Föstudagur 20. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 20. tbl. 16. árg.
Fylgismenn aðildar Íslands að Evrópusambandinu hafa lengi talið upptöku evrunnar einn helsta kostinn við aðild að sambandinu.
Andríki þótti því áhugavert að láta kanna hug landsmanna til upptöku evrunnar sem gjaldmiðils Íslands.
MMR gerði slíka viðhorfskönnun fyrir Andríki dagana 12. til 17. janúar sl.
Spurt var: Hversu fylgjandi eða andvígur ert þú því að Ísland taki upp evru sem gjaldmiðil landsins?
Niðurstöðurnar eru afgerandi. Aðeins 28% landsmanna eru frekar eða mjög fylgjandi því að taka upp evru. Tæp 52% eru því frekar eða mjög andvíg. Fimmtungur segist hvorki fylgjandi né andvígur.
Jafnvel það sem fylgismenn ESB hér á landi hafa talið sambandinu helst til tekna telst ekki kostur meðal mikils meirihluta aðspurðra.
Könnunina í heild má finna hér.
Fimmtudagur 19. janúar 2011
Vefþjóðviljinn 19. tbl. 16. árg.
Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra mun hafa efasemdir um að Alþingi megi hafa afskipti af dómskerfinu með því að draga til baka ákæru gegn Geir Haarde fyrir landsdómi. En Alþingi er hluti af dómskerfinu í þessu máli. Alþingi er ákærandinn í landsdómsmálum. Alþingi getur, eins og hvert annað ákæruvald, fallið frá ákæru.
En það kemur hins vegar nokkuð á óvart að Jóhanna hafi áhyggjur af sjálfstæði dómskerfisins.
Jóhanna, sem þekkt var fyrir allt annað til tillögur um sparsemi hjá opinberum stofnunum, óttaðist mjög að lögreglan og ákæruvaldið hefðu úr of miklum fjármunum að moða úr vegna svonefndra Baugsmála fyrir nokkrum árum. Hún lagði fram fyrirspurn til dómsmálaráðherra í febrúar 2007 sem hét einfaldlega: „Fyrirspurn til dómsmálaráðherra um kostnað ríkisins við rannsókn og rekstur Baugsmálsins.“ Björn Bjarnason skrifar í bók sína Rosabaugur yfir Íslandi að Jóhanna hafi talið „að huga bæri að því að fella niður frekari málarekstur gegn Baugsmönnum vegna kostnaðar.“ Björn getur þess einnig að Össur Skarphéðinsson hafi lagst á sömu sveif. Össur hafi í Kastljósi 17. mars 2006 sagt um yfirmenn embættis ríkislögreglustjóra að þeir væru „skaðlegir fyrir réttarríkið.“
Svo gerðist það fyrir ekki svo löngu að hæstiréttur dæmdi kosningar til svonefnds stjórnlagaþings ógildar vegna margvíslegs klúðurs við framkvæmd þeirra. Hvernig brugðust Jóhanna og Össur við þeim tíðindum? Fóru þau að ábendingum hæstaréttar og létu bæta úr þeim ágöllum sem réttarkerfið taldi á kosningunni og endurtaka hana? Ónei, skipt var um nafn en ekki kennitölu á samkomunni, þeir sem hlotið höfðu ógilda kosningu voru einfaldlega skipaðir í stjórnlagaráð og þáðu það allir nema einn.
Kannski Jóhanna Sigurðardóttir beri nú skyndilega mikla virðingu fyrir dómskerfinu í landinu þegar hún sjálf er einn af 63 handhöfum ákæruvaldsins. Hún vill ekki að hún hafi óeðlileg afskipti af sjálfri sér.
Miðvikudagur 18. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 18. tbl. 16. árg.
Alveg er magnað hversu menn geta rætt mikilvægt mál af litlum skilningi.
Ákvörðun Alþingis um að Geir Haarde, fyrrverandi ráðherra, skuli dreginn fyrir landsdóm getur aðeins byggst á einu: Þeirri skoðun meirihluta alþingismanna að hann hafi framið nánar tiltekin brot og saksóknara Alþingis muni takast að sanna það fyrir rétti.
Þingmenn sem eru þessarar skoðunar, þeir áttu að samþykkja að ákæra Geir á sínum tíma, og það er eðlilegt að þeir greiði atkvæði gegn þeirri tillögu sem nú liggur fyrir um að fyrri samþykkt verði afturkölluð.
En þeir þingmenn sem ekki eru þessarar skoðunar, og þá breytir engu hvort þeir eru sannfærðir um sakleysi Geirs eða hafa einfaldlega ekki tekið afstöðu til þeirrar spurningar, þeir áttu ekki að greiða atkvæði með ákæru á hendur honum. Þeim ber einnig að greiða atkvæði með fyrirliggjandi tillögu um afturköllun ákæru. Sé handhafi ákæruvalds, í þessu tilfelli Alþingi, ekki þeirrar skoðunar að sök hins ákærða verði sönnuð fyrir dómi, þá má hann ekki ákæra. Þetta er grundvallaratriði.
Hér skiptir engu hvað mönnum finnst um aðra hluti. Einu rökin sem heimilt er að nota – því það er ekkert einkamál handhafa ákæruvalds hvernig hann fer með ákæruvaldið – eru þau, að menn telji meiri líkur en minni á því að Geir verði í raun sakfelldur fyrir dómi. Ákæra er ekki „uppgjör við bankahrunið“ eða „uppgjör við frjálshyggjuna“. Geir er ekki ákærður fyrir að vera frjálshyggjumaður eða fyrir að hafa verið „skipstjórinn á skútunni“. Menn geta ekki ákært einstakling af því að annars séu þeir „að afneita bankahruninu“ eða „vanvirða rannsóknarskýrsluna“. Ekkert af þessu er minnsta réttlæting fyrir ákæru. Það er einnig fullkomlega óheimilt að ákæra mann til þess að fá bara „skorið úr um sekt eða sakleysi“ hans. Þó einhver haldi að það sé nú bara betra fyrir Geir að „fá að leggja mál sín í dóm“, þá er það engin réttlæting heldur, jafnvel þótt þetta væri rétt og jafnvel þótt Geir fyndist það sjálfum og grátbæði um ákæru. Það er ekki heimilt að ákæra menn af greiðasemi við þá. - Svona eins og ef einhver heldur að Björn Valur Gíslason og þau séu að ákæra Geir til að gera honum greiða.
Þeir alþingismenn sem ætla að fara eftir einhverju öðru en grundvallarspurningunni hvort Geir hafi, með refsiverðum hætti, framið nákvæmlega þá háttsemi sem rakin er í ákærunni, og að það verði sannað fyrir dómi, þeir brjóta sjálfir af sér með alvarlegum hætti. Þeir mega þakka fyrir að eingöngu eru í gildi lög um ráðherraábyrgð en ekki lög um alþingismannaábyrgð.
Þriðjudagur 17. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 17. tbl. 16. árg.
Ögmundur Jónasson innanríkisráðherra ritar grein í Morgunblaðið í dag. Þar lýsir hann yfir stuðningi við tillögu um að ákæruvaldið í Landsdómsmálinu, Alþingi, dragi ákæru sína á hendur Geir H. Haarde til baka.
Þetta rökstyður Ögmundur meðal annars með þessum orðum:
Reyndar tel ég að afdrifarík mistök hafi verið gerð við atkvæðagreiðslu um landsdómsmálið á Alþingi. Tillagan sem borin var undir Alþingi gekk út á að fjórir ráðherrar færu fyrir landsdóm, sem skyldi kanna hvort embættisfærslur þeirra stæðust lög um ráðherraábyrgð, tveir úr Sjálfstæðisflokki og tveir úr Samfylkingu. Atkvæðagreiðslan varð í höfuðdráttum eftir flokkslínum. Af hálfu stjórnarþingmanna greiddu þingmenn VG atkvæði með tillögunni í ýtrasta formi hennar en samfylkingarþingmenn greiddu ekki atkvæði á einn veg um alla þá einstaklinga sem í hlut áttu. Þegar upp var staðið varð niðurstaðan sú að aðeins einn maður skyldi ákærður, Geir H. Haarde.
Í mínum huga tók málið þarna eðlisbreytingu. Málaferli sem áttu að beinast að ábyrgð „stjórnmálanna“ á mistökum í aðdraganda hrunsins urðu með þessari atkvæðagreiðslu að málsókn gegn einum einstaklingi. Mistökin sem ég kalla svo, voru þau að stöðva ekki atkvæðagreiðsluna, þegar sýnt var að hún var að taka á sig afskræmda flokkspólitíska mynd, og gefa þingmönnum ráðrúm til að íhuga málið nánar.
Hér fá þeir þingmenn Samfylkingarinnar, sem settu á svið snautlegan leikþátt við atkvæðagreiðsluna um landsdómsmálið á Alþingi, þungt högg.
Með einstæðri fléttu við atkvæðagreiðsluna komu þeir sínum flokksmönnum örugglega undan pólitísku réttarhöldunum en aðrir máttu dingla.
Mánudagur 16. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 16. tbl. 16. árg.
Á dögunum var maður nokkur ráðinn í gríðarlega mikilvægt starf hjá Atvinnuþróunarfélagi Eyjafjarðar, því auðvitað þurfa opinberir aðilar að þróa atvinnumálin sem ekki geta þróast af sjálfu sér. Hvað um það, í starfið var ráðinn maður sem hefur stöðu sakbornings hjá sérstökum saksóknara og eru margir reiðir yfir því, þar á meðal bæjarfulltrúi vinstrigrænna fyrir norðan. Segja sumir að sakborningurinn eigi fyrst að hreinsast af öllum grunsemdum, áður en hann er ráðinn í opinber störf.
Nú er rétt að taka fram, að staða sakbornings hjá sérstökum saksóknara er ekki sérstakt starf hjá embættinu, heldur réttarstaða sem lögregluyfirvöld veita manni sem er til rannsóknar. Mun sérstakur saksóknari vera heldur örlátur á þessa réttarstöðu, rétt eins og fréttir herma að hinn sérstaki saksóknari hafi farið mikinn í símahlerunum undanfarið.
Hvað sem því líður, þá er áhugaverð spurningin um almenn borgararéttindi þeirra sem fengið hafa „réttarstöðu sakbornings“, hvort sem er hjá sérstökum saksóknara vegna vafasamra viðskipta, eða hjá einstökum lögreglustjórum vegna annarra brota sem eru til rannsóknar. Er viðeigandi að slíkir menn fái að gegna störfum á meðan þeir „eru til rannsóknar“?
Þeir sem vilja ekki að fólk sem er „til rannsóknar“ fái starf á meðan á rannsókn stendur, ætli þeir hafi velt fyrir sér bótaábyrgð ríkisins gagnvart þeim sem er „til rannsóknar“? Það getur haft skelfilegar afleiðingar fyrir mannorð fólks að vera til slíkrar „rannsóknar“, en allt slíkt spyrst út á örskömmum tíma. Sumir munu aldrei bíða þess bætur, hver sem niðurstaða mála verður að öðru leyti. Ef nú á að bætast við, að þeir sem eru „til rannsóknar“ megi helst ekki vinna fyrir sér, hugsanlega í nokkur ár, á meðan á rannsókn stendur, þá eykst enn tjón þeirra, þó fjárhagstjónið verði líklega alltaf barnaleikur hjá hinu.
Eru menn til í það, að ríkið greiði því fólki bætur þann tíma sem það er útskúfað fyrir að hafa „réttarstöðu sakbornings“? Ef ekki, hvernig ætla menn þá að setja þá almennu reglu að slíkt fólk megi ekki sækja um og fá störf sem eru laus? Frá þessu geta auðvitað verið undantekningar. Menn myndu ekki ráða mann, sem sætti rannsókn fyrir kynferðisbrot gegn barni, sem forstöðumann barnaheimilis, svo augljóst dæmi sé tekið, en hér eru almennu sjónarmiðin til umfjöllunar.
Það er sjálfsagt að rannsaka hugsanleg brot í rekstri viðskiptabankanna og annarra fjármálafyrirtækja árin fyrir bankahrun. En blóðþorstinn sem víða ríkir, og fordæmingin sem svo stutt er í, á lítið skylt við réttarríkið. Sumir virðast til dæmis halda að gæsluvarðhald sé ætlað til að refsa brotamanni, en ekki liður í rannsókn.
Stundum virðist á umræðunni sem endaskipti hafi orðið á hlutum á aðeins örfáum árum. Fyrir fáum árum töluðu álitsgjafar, fjölmiðlamenn og stór hluti almennings sig hása um að rannsóknir meintra efnahagsglæpa væru í raun ofsóknir öfundarmanna blásaklausra athafnaskálda. Nú virðist sami dómstóll götunnar og þá var fljótur að sýkna, ætla sér að vera núna jafnfljótur að sakfella. Það virðist vera það eina sem dómstóll götunnar virðist ætla að læra af fyrri frammistöðu sinni.
Helgarsprokið 15. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 15. tbl. 16. árg.
Eftir upplýsinguna, þar sem ráð konunga og trúarleiðtoga voru ekki lengur hafin yfir vafa, voru öll mannanna verk lengi talin ófullkomin. Allt þar snjallir menn komu því til leiðar að ríkið setti á legg margvíslegar eftirlitsstofnanir. Þá sannfærðust að því er virðist margir um að fram væri komin lausn á skeikulleika mannsins. Hann yrði leiðréttur jafnharðan og hann gerði mistök.
Jafnrétti tryggði jafnréttisstofa, lýðheilsa yrði almenn undir vökulu auga lýðheilsustofnunar, matvæli yrðu örugg með hersveit sérfræðinga á matvælastofnun á vaktinni, heilbrigði yrði loks alheilbrigt í boði heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna, umhverfið óspillt með umhverfisstofnun, samkeppni í algleymi vegna ötuls starfa samkeppniseftirlitsins, fjármálafyrirtæki færu sjálfum sér og öðrum ei lengur að voða vegna álagsprófa fjármálaeftirlitsins og neytendastofa gætti þessi að tregir neytendur keyptu sér ekki malakoff sem hefði verið verðmerkt af hinum illa framleiðanda og vinnueftirlitið tryggði að öllum liði vel við öll eftirlitsstörfin.
Svo fátt eitt sé nefnt.
Í mörgum tilfellum kom síðar í ljós að „eftirlitið brást“, eins og það er gjarnan kallað. Árum saman lét neytendastofa fávísa neytendur setja vörur í innkaupakörfuna sem framleiðandi hafði verkmerkt í neðra, fjármálafyrirtæki hérlendis og erlendis urðu afvelta í hundraðavís, alls kyns drasl og skítur hefur ratað upp í munn og ofan í maga almennings, óþverri rennur út í umherfið, aukahlutir leka, öryggisbúnaður bíla bilar, tæki stimpluð og vottuð í bak og fyrir bregðast er mest á reynir.
Já það er hrópað „eftirlitið brást“. Og vissulega má segja það, strangt til tekið. En eftirlit er nákvæmlega eins og önnur mannanna verk. Jafnvel þótt það sé oft unnið af fólki sem klæðist hvítum sloppum og flaggar háskólagráðum. Það er ófullkomið, eða hið minnsta ekki fullkomið.
Kannski má skýra þetta með litlu dæmi. Efnarannsóknastofur mæla eiginleika og innihald efna. Tugir rannsóknastofa geta fengið sama sýnið til rannsóknar en aðeins nokkrar þeirra fá nákvæmlega sömu niðurstöðu, jafnvel þótt þær noti allar stöðluð tæki og aðferðir til mælinganna. Hver mældi rétt? Engin! Það eina sem hægt er að segja með sanni um niðurstöðurnar er að þær voru misvitlausar. Vissulega má lýsa þeim nánar með tölfræðilegri dreifingu en það breytir því ekki að það er alltaf ákveðin óvissa til staðar.
Í flestum tilvikum eru eftirlitsstofnanir að fylgjast með miklu kvikari, grófari eða huglægari þáttum en efnarannsóknastofur mæla. Fjármálaeftirlitinu er til að mynda ætlað að sjá fram í tímann og kortleggja framtíð banka út frá þáttum sem breytast í sífellu, oft mjög hratt og engin leið er að mæla með sæmilegri nákvæmni líkt og afmarkað sýni á efnarannsóknastofu. Hugmyndin um fjármálaeftirlit sem forði bönkum frá þroti er því hreinir draumórar. Fjármálaeftirlitið á Íslandi fyrir bankahrunið 2008 brást því ekki heldur virkaði það nákvæmlega eins og við mátti búast af svo óraunhæfri starfsemi. Það kom ekki í veg fyrir hrun fjármálakerfisins heldur skapaði þvert á móti falskt öryggi. Engin býst við slíku allsherjarhruni á meðan eftirlitsstofnun ríkisins segir að bankar standist hver af öðrum „álagspróf“. Að því leyti er opinbert eftirlit af þessu tagi oft verra en ekki. Opinbera eftirlitið dregur úr árvekni einstaklingsins. Hann gengur að meiru vísu en efni standa til.
Hluti af þessari oftrú á eftirlitsstofnunum virðist vegna þess að menn ætla sér að nota aðferðir raunvísinda vítt og breitt um þjóðfélagið þar sem þær eiga alls ekki við. Með hagnýtingu raunvísinda hefur maðurinn náð ótrúlegum árangri, létt sér lífið með nýrri tækni og hrundið af sér alls kyns óværu. Það er því ef til vill ekki að undra þótt menn ofmetnist og telji sig geta leyst hvaða vanda sem er með því að mæla og prófa eins og læknar og eðlisfræðingar gera.
F.A. Hayek skrifaði heila bók The Counter-Revolution of Science fyrir 60 árum um þá öfugþróun sem varð þegar menn töldu hægt að væri að nota aðferðir raunvísindanna til að skoða og skipuleggja þjóðfélög, með öðrum orðum að miðstýra þeim. Það er alveg fráleitt að færa aðferðir raunvísindanna yfir í hugvísindin og vænta sama árangurs. Mannlífið er miklu fjölbreyttara og skemmtilegra en svo að hagfræðingar eða aðrir félagsfræðingar geti lýst því með hjálpartækjum raunvísindanna.
Vilja einstaklingsins, ákvörðun fjölskyldu eða hegðun fyrirtækja verður ekki lýst með reiknilíkani eða grafi. Einstaklingurinn er ekki útreiknanleg eða mælanleg eind á tilraunstofu.
En eins og ætíð þegar opinberum stofnunum mistekst að uppfylla fjarstæðukennd markmið sín verður því svarað með því að stækka þær og auka á óraunhæfar hugmyndir um getu þeirra til að gera okkur fullkomin.
Laugardagur 14. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 14. tbl. 16. árg.
Eitt af því sem gagnrýnt hefur verið við rekstur bankanna eftir að þeir lögðu upp laupana haustið 2008 er að þeir hafi ekki sýnt rétt eignaverð í bókum sínum og hafi haldið uppi verði eigna með einhvers konar gervi-viðskiptum.
Þetta er ekki gott ef satt reynist enda virðist engin mæla þessu bót. Því mætti ætla að menn kæmust ekki upp með kúnstir af þessu tagi á nýja fína Íslandi.
Vefþjóðviljinn hefur þó áður vakið athygli á því að Íbúðalánasjóður ríkisins lúrir á mörg hundruð íbúðum sem hann vill ekki setja í sölu af ótta við almenna verðlækkun á húsnæði sem þar með hefði neikvæð áhrif á eignastöðu sjóðsins. Hér er því um að ræða einskonar gervi-ekki-viðskipti til að hysja bækurnar upp um sjóðinn. Þó er í 1. grein laga um húsnæðismál sagt að tilgangur þeirra sé „að auka möguleika fólks til að eignast eða leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum.“ Hvernig það samræmist tilraunum Íbúðalánasjóðs til að halda húsnæðisverði uppi með handafli er óskiljanlegt.
Í fylgiblaði Morgunblaðsins á fimmtudaginn var rætt við Guðmund H. Jónsson forstjóra BYKO um nýjar áherslur félagsins en það stendur nú frammi fyrir samkeppni frá tveimur erlendum byggingavöruverslunum, hinni þýsku Bauhaus og dönsku Bygma sem keypt hefur Húsasmiðjuna.
Guðmundur segir að komið sé að viðhaldi og endurbótum hjá mörgum en þröngur fjárhagur komi í veg fyrir að menn fari að stað. „Því er mikilvægt að stjórnvöld breyti stefnu sinni, slaki á skattheimtunni og geri fólki raunverulega kleift að fara í fjárfestingar, litlar jafnt sem stórar.“
Svo bætir Guðmundur við:
Byggingaframkvæmdir eru langt ferli en frá því sótt er um lóð uns fólk flytur inn í nýtt húsnæði líða aldrei minna en tvö ár. Nú myndu margir vilja hefja framkvæmdir en þá kemur til að lóðaverð er alltof hátt. Óseldar lóðir eru mjög hátt skráðar í bókhaldi sveitarfélaganna sem geta hreinlega ekki slegið af verði öðruvísi en svo að efnahagsreikningur þeirra breytist í stórum atriðum til hins verra. Lóðirnar eru skráðar á einhverjum tölum sem eru mun hærri en markaðsaðstæður í dag bjóða uppá. Ég held að því verði sveitarfélögin að hugsa málin alveg upp á nýtt og slá af verði svo lóðirnar seljist og aftur verði farið að byggja.
Föstudagur 13. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 13. tbl. 16. árg.
Ein birtingarmynd þess sem gerðist á Íslandi mánuðina eftir bankahrun, er þingflokkurinn Hreyfingin, sem áður hét Borgarahreyfingin áður en hún klofnaði í þrennt. Þingmenn hennar hafa stært sig af því að hafa barið þinghúsið utan og verið skömmu síðar komnir þangað inn sem kjörnir fulltrúar. Inni á þingi telja þeir sig í sérstakri herferð gegn „Kerfinu“, en eru svo á sama tíma varadekk ríkisstjórnar þaulsætnustu þingmanna lýðveldissögunnar, Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar; ríkisstjórnar sem byggð er á algeru foringjaræði, pukri og bakherbergjaákvörðunum.
Liður í baráttu þingmanna Hreyfingarinnar gegn því sem þeir halda að sé „Kerfið“, er ákefð þeirra í að fyrrverandi ráðherrar verði dregnir fyrir landsdóm. Hreyfingarmenn eru alveg að fara yfirum núna, þegar þeir sjá fram á það að Alþingi reyni að ná af sér hluta skammar sinnar og afturkalla ákæru sína á hendur Geir Haarde. Þingmenn Hreyfingarinnar hafa því ítrekað boðað, bæði nú í vikunni sem og fyrir áramót, að þeir muni leggja til á þingi að tekin verði fyrir að nýju tillaga um að ákæra ráðherrana þrjá, Ingibjörgu Sólrúnu, Björgvin G. og Árna, sem Alþingi hafnaði fyrir rúmu ári að ákæra. Fréttamenn hafa engar athugasemdir gert við þennan málflutning.
Þetta er dæmigert fyrir umræðu á Íslandi. Ákæra fyrir landsdómi er byggð á lögum um ráðherraábyrgð. Í 14. gr. laganna segir: „Málshöfðun eftir lögum þessum getur eigi átt sér stað, ef 3 ár líða frá því, er brot var framið, án þess að Alþingi hafi samþykkt ályktun um málshöfðunina. Sök fyrnist þó aldrei fyrr en 6 mánuðir eru liðnir frá því, að næstu reglulegu alþingiskosningar, eftir að brot var framið, fóru fram.“ Jafnvel þótt einhver annar en þingmenn Hreyfingarinnar og Björn Valur Gíslason héldi að umræddir ráðherrar hefðu í raun framið refsiverð brot sumarið 2008, þá væri fyrir löngu um seinan að efna til slíkrar ákæru. Allt tal um að taka að nýju fyrir tillögu um ákæru á hendur ráðherrunum er því byggð á fullkominni vanþekkingu á ráðherraábyrgðarlögunum – sem segir talsvert um þá lagalegu fótfestu sem þingmennirnir höfðu á sínum tíma þegar þeir samþykktu að ákæra Geir Haarde fyrir brot á sömu ráðherraábyrgðarlögum.
Kannski er flestum orðið sama um svona atriði. Svona eins og það tók álitsgjafana ekki nema tvo daga að sannfæra sjálfa sig um að hárréttur úrskurður Hæstaréttar Íslands, sem fleygði marklausri stjórnlagaþingskosningunni þeirra út í hafsauga, væri bara einhver sparðatíningur og „lagatækni“ og þess vegna þyrfti ekki að fara eftir honum nema í orði kveðnu. Í íslenskri þjóðmálaumræðu hefur síðustu árin tíðkast að fullyrða bara hvað sem er, og varla nokkur sem stendur í því að reyna að leiðrétta rangfærslurnar sem standa upp úr þingmönnum, fjölmiðlamönnum og álitsgjöfum, og fá yfir sig gusurnar sem því fylgir.
Fimmtudagur 12. janúar 2012
Vefþjóðviljinn 12. tbl. 16. árg.
Már Guðmundsson var að sögn Jóhönnu Sigurðardóttur ráðinn til að auka trúverðugleika Seðlabanka Íslands.
En þessi kjánagangur er ekki aðalatriðið. Til hvers er íslenska ríkið að gefa út svokallaðan gjaldmiðil og reka seðlabanka?